Hier vindt u een overzicht van de reeds gehouden lezingen met eventueel een kort verslag van de lezing.


Maandag 14 november 2022, aanvang 20:00 uur
Streekmuseum Baron van Brakell te Ommeren,
Provincialeweg 21, 4023 NZ Ommeren. Tel. (0344) 60 74 31

Arie Oppelaar: Genealogie: de families Van Westreenen en Van Ewijk.

Vanwege de coronaregels was deze lezing afgelopen februari afgelast.

Inhoud lezing:

Stamboomonderzoek of genealogie is een leuke hobby voor velen. Het grote puzzelen begint als de onderzoeker in het midden van de 18e eeuw is aangekomen en de bronnen schaarser worden.

In deze lezing wil ik laten zien dat niet alles in elkaar steekt zoals het op het eerste gezicht lijkt te steken. Van nature letten wij op achternamen in de mannelijke lijn, maar dat was -ook in de Neder Betuwe- door de eeuwen heen allerminst vanzelfsprekend.

Regelmatig werd de achternaam van de moeder door haar kinderen overgenomen. Deze avond komen de stamreeksen van de familie Van Westreenen (IJzendoorn/Ochten/Lienden) en van Van Ewijk (Lienden) als voorbeeld ter sprake.


Maandag 10 oktober 2022, aanvang 20:00 uur
Streekmuseum Baron van Brakell te Ommeren,
Provincialeweg 21, 4023 NZ Ommeren. Tel. (0344) 60 74 31

Peter Veer

Inhoud lezing

Peter Veer vertelt in deze lezing over de film GOED FRUIT VINDT ZIJN WEG (1954).

In de jaren rond 1955 hield de Rijkstuinbouwconsulent Ir. J.H.M. van Stuivenberg kantoor op Boom en Vrucht in Kesteren. Dat was destijds het proefbedrijf voor boomteelt en fruitkwekerij en de praktijkschool voor de fruitteelt. In 1952-1955 organiseerde hij in samenwerking met de Nederlandse Fruittelers Organisatie (NFO) een ‘Rooicampagne’ om de fruitteelt in de Oost Betuwe ‘… zoveel mogelijk te ontdoen van onrendabele percelen.’ In het breed opgezette voorlichtingsprogramma werd de film GOED FRUIT VINDT ZIJN WEG (1954) ingezet. En in de streekkrant De Betuwe was zo goed als elke week ‘De Oude Geurt’ te vinden met een kernachtige zegwijze in lijn met het doel van de campagne om de fruitteelt modern, winstgevend en professioneel te maken.

De film uit 1954 trok mijn aandacht tijdens mijn onderzoek Bewogen landschap. Een cultuurhistorische studie over de filmpraktijken van het ministerie van Landbouw (2020). In de film zijn beelden te zien uit bijvoorbeeld Kesteren, Dodewaard en Hemmen. In diezelfde tijd zetten mijn ouders ‘Fruitbedrijf De Nijburgh – Hien’ op. Graag vertel ik meer over de film, het filmonderzoek en hoe de adviezen van ‘Oude Geurt’ op De Nijburgh werden toegepast. Uiteraard vertoon ik de historische film.

Hebt u nog levendige herinneringen aan de modernisering van de fruitteelt in de Betuwe rond 1955 of heeft u wellicht nog meer informatie over de ‘Rooicampagne’, laat me het weten.

Peter Veer, pmveer@smc94.nl l 06-511 76 436.

HIER vindt u de hand-out van Peter Veer uit de presentatie met links naar het proefschrift, de film en naar zijn internetpagina die in ontwikkeling is.


Maandag 12 september 2022, aanvang 20:00 uur
Streekmuseum Baron van Brakell te Ommeren,
Provincialeweg 21, 4023 NZ Ommeren. Tel. (0344) 60 74 31

Geertruidis van Dijk / Vrienden van de Wijheburg

Inhoud lezing

De zoektocht naar het verhaal van de Wijenburg

Lopend langs de Wijenburg was Geertrudis van Dijk als kind altijd nieuwsgierig naar hoe de Van Wijhe’s hier vroeger hadden geleefd. Wat maakten zij mee en hoe beleefden zij hun tijd? Het werd zijn hobby om het verhaal te achterhalen dat zich gedurende 850 jaar achter de ramen van de Wijenburg afspeelde.

En die zoektocht is alles behalve saai. Met collega-onderzoeker Hans van Wijhe ging hij verder onder de naam “Vrienden van de Wijenburg” en het leverde hen boeiende contacten op en bracht hen op plaatsen waarvan zij niet gedacht hadden, er te zullen komen. Deze avond vertelt Van Dijk over die speurtocht.

De Wijenburg was het stamslot van de familie Van Wijhe. Vanaf 1271 woonden de Van Wijhe’s hier; al in de periode 1300 – 1400 hadden zij voor zichzelf een grote machtspositie opgebouwd. Als grootgrondbezitters manoeuvreerden zij behendig tussen machtige hertogen en bisschoppen. Ze etaleerden zich als “vrije boeren” die zich niet wensten te schikken naar de reguleringen van de hertog. Dat is hen gelukt tot 1495. De Gelderse hertog kwam naar Echteld, stak de Wijenburg in brand, gebruikte de kerk als paardenstal en dwong de eigenzinnige Otto van Wijhe tot overgave.

Deze gebeurtenis had een enorme impact op de bewoners van de burcht. Ze voelden zich aangetast in hun eer. Volgende generaties bleven vasthouden aan die oude status. Otto van Wijhe, de latere 9e heer van Echteld, was ervan overtuigd dat hij hiervoor ook moest studeren. Volgens hem was “eyn edelman weinig geacht die niet geleert en heeft”. Otto werd een van de grondleggers van het Nederlandse album amicorum. Dit is een vriendenboek dat hij meedroeg in de knapzak en dat aan andere studenten werd voorgelegd om een “ter herinnering” te schrijven. Ook hield Otto als “plattelands-heer” in 1574 een dagboek bij. Met de ganzenveer in zijn hand nam Otto de gebeurtenissen tijdens de Tachtigjarige Oorlog in Echteld waar.  Deze vormden weer  een bedreiging van het opgebouwde imperium op de Wijenburg.

Voor de “Vrienden van de Wijenburg” was het een uitdaging om dit dagboek te vertalen en in zijn oorspronkelijke vorm uit te geven. Verschillende onderzoekers met diverse disciplines werkten hieraan mee. Het project werd een prachtige ervaring.

Op de Wijenburg bleef er dat diepgewortelde verlangen naar statusherstel van de Van Wijhe’s. In dit kader zocht Otto van Wijhe naar een geschikte bruid. Hij trouwde met Christina van Wijhe uit Hernen. Door dit huwelijk bracht hij twee Van Wijhe-takken samen, die beide dezelfde voorvader hadden. Het gezamenlijke doel van Otto en Christina van Wijhe was eerherstel voor onrecht uit het verleden en voortzetting van het Van Wijhe-geslacht in Hernen en Echteld. Dit huwelijks-project neemt een dramatische wending en loopt uit op een fiasco. In een familie-intrige met de familie Van den Bongard delven Otto en Christina het onderspit. De familie Van den Bongard gaat er met de buit vandoor. Al deze intriges en gebeurtenissen legden de “Vrienden van de Wijenburg” vast in hun boek “Touwtrekken om kasteel Hernen.”

Eigenlijk komen de Van Wijhe’s deze klap niet meer te boven. En natuurlijk veranderen tijden ook en komen machtsverhoudingen anders te liggen. In 1749 overlijdt Christiaan

Reinoud van Wijhe. Hij is de laatste Van Wijhe-heer op de Wijenburg. Zijn dochter Wilda huwde met Willem van Wassenaer, luitenant-admiraal van Holland en Zeeland en vertrouweling van stadhouder Willem V. Van Wassenaer had een sterk historisch besef. Hij verbouwde de Wijenburg en liet verschillende elementen aanbrengen die refereerden aan het leven van al die Van Wijhe’s die hier zo’n stempel op Echteld en omgeving hadden gedrukt.

Na de familie Van Wassenaer speelden de families Van Balveren, Van Verschuer en de stichting Gelders Landschap en Kasteelen hun rol m.b.t. de Wijenburg.

Als stamslot straalt de Wijenburg met zijn omgeving oorspronkelijkheid, harmonie en continuïteit uit. Maar nog niet alle geheimen van dit verhaal zijn ontrafeld. Van Dijk zal ook kort benoemen de vragen die open liggen, waar de “Vrienden van de Wijenburg” nog steeds naar zoeken. Een levend verhaal is nooit af. Dus wie weet wat deze avond nog brengt.


Maandag 13 juni 2022, aanvang 20:00 uur
Streekmuseum Baron van Brakell te Ommeren,
Provincialeweg 21, 4023 NZ Ommeren. Tel. (0344) 60 74 31

Leo van Berge: Het is maar een griepje! De ‘Spaanse’ Griep in Nederland 1918-1919.

Inhoud lezing

In de hedendaagse discussie over de COVID-19 pandemie wordt met enige regelmaat (en helaas niet altijd even accuraat) terugverwezen naar eerdere pandemieën. Onder hen de pandemie die wel de keizer aller pandemieën kan worden genoemd: de zogenaamde Spaanse Griep van 1918-1919 toen het griepvirus H1N1 50 tot 100 miljoen mensen – 2,5 tot 5 procent van de toenmalige wereldbevolking – het leven ontnam. Een ramp van ongekende grootte, zelfs vergeleken met de wereldoorlog die toen zijn laatste maanden inging. Het enige voordeel van die massaslachting: werkelijk niemand kon zeggen dat het ‘een hoax’ was of ‘maar een griepje’.

Informatie over mijzelve:
Medisch-historicus Leo van Bergen, ( www.leovanbergen.nl )gespecialiseerd in de medische geschiedenis van de Eerste Wereldoorlog, zal ingaan op wat die griep in het algemeen heeft betekend, en voor Nederland in het bijzonder, waarbij ook de mythes die ook toen rondwaarden onder de loep worden genomen. Daarbij zal uiteraard ook worden bekeken of, en zo ja: wat, deze pandemie ons kan leren voor de huidige.
Enkele van mijn boeken kunt u vinden op:
Bevrijd. Het concentratiekampsyndroom en de lsd-behandeling van Jan Bastiaans (QV uitgeverij)
Een Kap van Afschuw / A Cap of Horror (uitgeverijduidelijketaal.nl)


Maandag 09 mei 2022, aanvang 20:00 uur
Streekmuseum Baron van Brakell te Ommeren,
Provincialeweg 21, 4023 NZ Ommeren. Tel. (0344) 60 74 31

Victor Laurentius: Drie Molukse woonoorden

Inhoud lezing

Historicus Victor Laurentius, auteur van ‘In Betuwse Ballingschap’ (uitgebracht door het Arend Datema Instituut), vertelt over de drie Molukse woonoorden die later werden samengevoegd tot de Molukse woonwijk in Opheusden. Hoe kwamen deze Molukkers in de Betuwe terecht en hoe verging het ze? Door de TV-serie De Molukkers is dit complexe onderwerp, dat een direct gevolg was van de dekolonisatie van voormalig Nederlands-Indië, opeens weer volop in de aandacht. Verontwaardiging over de treinkapingen in de jaren ’70 lijkt voor het eerst plaats te maken voor begrip en belangstelling. Victor Laurentius schreef twintig jaar geleden zijn boek en organiseerde nadien o.a. Unfinished Business, een succesvolle expositie van het werk van de Molukse kunstenaar Ben Manusama.


Maandag 11 april 2022, aanvang 20:00 uur
Streekmuseum Baron van Brakell te Ommeren,
Provincialeweg 21, 4023 NZ Ommeren. Tel. (0344) 60 74 31

Ferdinand van Hemmen: In de woeste branding van de Tachtigjarige Oorlog

Inhoud lezing

Lezing over de sleutelbetekenis van de Betuwe in de strijd tegen Spanje en de schat aan erfgoed die hieraan herinnert.

Wel eens gehoord van de Spanjaardsdijk? Beter bekend onder de naam Nijendijk of tegenwoordig Nieuwe dijk. Tussen Hien en Opheusden in de Neder-Betuwe liggen nog imposante resten van deze dwarsdijk.

Ze herinneren aan de roemruchte Tachtigjarige Oorlog (1568-1648). Deze oorlog draaide uit op een verbeten strijd van de Noordelijke Nederlanden voor hun zelfstandigheid. In dit eindeloze conflict speelde prins Maurits van Oranje een belangrijke rol. Hij werd kapitein-generaal van het Staatse leger en ontpopte zich als een militair genie. Maurits bewonderde de technieken van de Romeinen bij de verdediging en de aanval. Ook zag hij hoe sluw ze gebruik hadden gemaakt van de rivierstromen, het water.

Geïnspireerd door de Romeinse aanpak, organiseerde Maurits een geduchte verdediging langs de rivieren, van Kampen tot Arnhem langs de IJssel, van Huissen tot voorbij Lobith langs de Neder-Rijn en van hieruit tot bij Gorinchem langs de Waal. Sleutelpunt van de rivierverdediging was fort Schenkenschans op de splitsing van Neder-Rijn en Waal die toen nog ten zuiden van Lobith lag. Schenkenschans bewaakte de toegang tot de strategisch belangrijke Betuwe. Eenmaal in de Betuwe zouden de Spanjaarden de IJssellinie kunnen omtrekken en snel kunnen oprukken naar het machtscentrum van de Republiek: Holland. De Staatse rivierverdediging heeft generaties lang bestaan. Bij gelegenheid werd ze nog versterkt met onderwaterzettingen.

Op 11 april 2022 vertelt landschapshistoricus Ferdinand van Hemmen aan de hand van een beeldverhaal hoe die formidabele Mauritslinie werkte. Centraal staan hierbij de wachttorens die langs de Waal waakten tegen Spaanse invallen. Uitgelegd wordt ook welke kansen er zijn om de Mauritslinie weer zichtbaar te maken in het landschap en hoe de wachttorens daarbij weer op een moderne manier kunnen terugkeren, met een eigentijds signaal over het water. Het water was een machtige bondgenoot in de strijd voor onze vrijheid. Dat gegeven inspireert tot nadenken over de betekenis van het water voor ons land in de toekomst. Welk nieuw verbond met het water kan ervoor zorgen dat we veilig kunnen leven in de grote rivierendelta?


Maandag 14 maart 2022, aanvang 20:00 uur
Streekmuseum Baron van Brakell te Ommeren,

Provincialeweg 21, 4023 NZ Ommeren. Tel. (0344) 60 74 31

Emile Smit: Het Westelijk rivierengebied in de Tweede Wereldoorlog

Deze lezing is een herhaling van de lezing die is gehouden op 8 november 2021. De belangstelling was zo groot dat we de geïnteresseerden nog een mogelijkheid willen geven om deze lezing bij te wonen.

Inhoud lezing:

Het laatste oorlogsjaar
In heel veel overzichten van Nederland in de Tweede Wereldoorlog komt de Operatie Market-Garden uitgebreid aan de orde. De luchtlandingen en de gevechten rond Arnhem hebben grote indruk gemaakt. Nadat op 26 september 1944 de laatste Engelsen uit Oosterbeek waren teruggetrokken, lijkt de oorlog bijna tot stilstand te komen. Het westen van het land kende de Hongerwinter en dan komt de bevrijding. Dat is het stereotype beeld.

Voor het Rivierenland is dat beeld volstrekt onjuist! Daar barstte de hel los ná Market-Garden. In een deel van de Betuwe lagen geallieerden en Duitsers tegenover elkaar. Dat leidde bijvoorbeeld in oktober 1944 tot zware gevechten rond Opheusden. Vervolgens namen de Britten na de bevrijding van westelijk Brabant positie in ten zuiden van de Waal. Plaatsen aan de rivier lagen regelmatig, soms dagelijks onder artillerievuur. Een groot aantal burgers kwam om het leven en op den duur moesten alle burgers een goed heenkomen zoeken in het achterland. Sommigen moesten in de koude januarimaand van 1945 evacueren in Friesland!

Plaatsen die verder van de rivier lagen, hadden weer andere problemen. Bijvoorbeeld hoog water, nadat de Duitsers op 2 december 1944 de dijk bij Driel lieten springen. Men moest evacués opvangen of verplichte diensten vervullen voor de Duitse bezetter. Gemeenten kregen in toenemende mate te maken met meedogenloze NSB-burgemeesters. In het westelijk rivierengebied duurde die situatie tot aan de Duitse capitulatie op 5 mei 1945. Daarna brak nog de tijd aan van puinruimen, overlast door ziekte of ongedierte en allerlei andere ellende.

In de lezing wordt een beeld geschetst van dit laatste oorlogsjaar, waarin het rivierengebied meer dan gemiddeld leed onder de oorlog.

Een Duitse loopgraaf langs de Waal (Collectie Smit/Kers)

Tevens kunt u, alleen op deze avond, het boek ‘TEN ONRECHTE BESCHULDIGD’ kopen voor de gereduceerde prijs van € 25,=.
Ten onrechte beschuldigd is de gereconstrueerde levensbeschrijving van de ambitieuze, rebelse en groothartige verzetsstrijder Johannes Van Zanten, het is geschreven door Conny van der Heyden-Versnel.


14 februari 2022, aanvang 20:00 uur

Streekmuseum Baron van Brakell te Ommeren,
Provincialeweg 21, 4023 NZ Ommeren. Tel. (0344) 60 74 31

Arie Oppelaar: Genealogie: de families Van Westreenen en Van Ewijk.

Vanwege de coronaregels was deze lezing afgelast.

Met de nu geldende coronaregels mogen we maar 1/3 aan capaciteit van de zaal gebruiken, dat komt neer op ongeveer 25 personen. Omdat er meer geïnteresseerden zijn is daarom besloten om deze lezing uit te stellen tot een latere datum. Laten we hopen dat dit de laatste keer is dat corona ons dwars zit.

Inhoud lezing:

Stamboomonderzoek of genealogie is een leuke hobby voor velen. Het grote puzzelen begint als de onderzoeker in het midden van de 18e eeuw is aangekomen en de bronnen schaarser worden.

In deze lezing wil ik laten zien dat niet alles in elkaar steekt zoals het op het eerste gezicht lijkt te steken. Van nature letten wij op achternamen in de mannelijke lijn, maar dat was -ook in de Neder Betuwe- door de eeuwen heen allerminst vanzelfsprekend.

Regelmatig werd de achternaam van de moeder door haar kinderen overgenomen. Deze avond komen de stamreeksen van de familie Van Westreenen (IJzendoorn/Ochten/Lienden) en van Van Ewijk (Lienden) als voorbeeld ter sprake.


10 januari 2022, aanvang 20:00 uur
Streekmuseum Baron van Brakell te Ommeren,
Provincialeweg 21, 4023 NZ Ommeren. Tel. (0344) 60 74 31

Willem van Doorn: Fotopresentatie van de dorpen Eck en Wiel, en Ingen

Vanwege de coronaregels was deze lezing afgelast.

Inhoud lezing:

Op maandag 10 januari 2022, zal Willem van Doorn uit Ingen een fotopresentatie verzorgen. Aan de hand van oude foto’s neemt hij u mee terug in de tijd, naar de dorpen Eck en Wiel, en Ingen. Het zal een rondwandeling worden door beide dorpen, waarbij het een feest van herkenning voor u zal zijn. Niet alleen straten en huizen komen voorbij, maar ook de bewoners en bedrijven van beide dorpen zijn te zien.

Mocht u nog foto’s hebben waarvan u denkt dat die op deze avond niet mogen niet ontbreken, dan kunt u een bericht sturen naar: willemvandoorn@planet.nl of u kunt bellen met 06-23266550.
U komt toch ook?


8 november 2021, aanvang 20:00 uur
Streekmuseum Baron van Brakell te Ommeren,

Provincialeweg 21, 4023 NZ Ommeren. Tel. (0344) 60 74 31

Emile Smit: Het Westelijk rivierengebied in de Tweede Wereldoorlog

Klik HIER voor het verslag van de lezing.

Inhoud lezing:

Het laatste oorlogsjaar
In heel veel overzichten van Nederland in de Tweede Wereldoorlog komt de Operatie Market-Garden uitgebreid aan de orde. De luchtlandingen en de gevechten rond Arnhem hebben grote indruk gemaakt. Nadat op 26 september 1944 de laatste Engelsen uit Oosterbeek waren teruggetrokken, lijkt de oorlog bijna tot stilstand te komen. Het westen van het land kende de Hongerwinter en dan komt de bevrijding. Dat is het stereotype beeld.

Voor het Rivierenland is dat beeld volstrekt onjuist! Daar barstte de hel los ná Market-Garden. In een deel van de Betuwe lagen geallieerden en Duitsers tegenover elkaar. Dat leidde bijvoorbeeld in oktober 1944 tot zware gevechten rond Opheusden. Vervolgens namen de Britten na de bevrijding van westelijk Brabant positie in ten zuiden van de Waal. Plaatsen aan de rivier lagen regelmatig, soms dagelijks onder artillerievuur. Een groot aantal burgers kwam om het leven en op den duur moesten alle burgers een goed heenkomen zoeken in het achterland. Sommigen moesten in de koude januarimaand van 1945 evacueren in Friesland!

Plaatsen die verder van de rivier lagen, hadden weer andere problemen. Bijvoorbeeld hoog water, nadat de Duitsers op 2 december 1944 de dijk bij Driel lieten springen. Men moest evacués opvangen of verplichte diensten vervullen voor de Duitse bezetter. Gemeenten kregen in toenemende mate te maken met meedogenloze NSB-burgemeesters. In het westelijk rivierengebied duurde die situatie tot aan de Duitse capitulatie op 5 mei 1945. Daarna brak nog de tijd aan van puinruimen, overlast door ziekte of ongedierte en allerlei andere ellende.

In de lezing wordt een beeld geschetst van dit laatste oorlogsjaar, waarin het rivierengebied meer dan gemiddeld leed onder de oorlog.

Een Duitse loopgraaf langs de Waal (Collectie Smit/Kers)

Tevens kunt u, alleen op deze avond, het boek ‘TEN ONRECHTE BESCHULDIGD’ kopen voor de gereduceerde prijs van € 25,=.
Ten onrechte beschuldigd is de gereconstrueerde levensbeschrijving van de ambitieuze, rebelse en groothartige verzetsstrijder Johannes Van Zanten, het is geschreven door Conny van der Heyden-Versnel.


11 oktober 2021, aanvang 19:30 uur
Jan de Kleuver: Spreekbeurt Herinneringen & Anekdotes

Klik HIER voor het verslag van de lezing.

Inhoud lezing:

Jan de Kleuver komt vertellen over de begintijd van de Historische Kring Kesteren en Omstreken en de eerste opgravingen in Kesteren en omgeving. Jan weet ook nog een aantal leuke anekdotes en verhalen te vertellen van o.a. Kesteren, Ingen en de Betuwe in het algemeen, zoals o.a. over de gehaktballen van Goos van Esterik van café het Hoekje in Ingen.

Jan de Kleuver is de zoon van de bekende verhalenschrijver Adriaan P. de Kleuver. Jan was betrokken vanaf het eerste uur bij de Historische Kring Kesteren en omstreken. Hij was lid nummer 2 en bekleedde de functie van secretaris en penningmeester. Jan is jaren geleden tot erelid van de Kring benoemd.

Kortom het belooft een heel leuke avond te worden.


 

Adresgegevens

Provincialeweg 21
4032 NZ Ommeren
Tel. (0344) 60 74 31
b.g.g. (06) 10 71 09 90
E-mail: info@hkko.nl

Openingstijden
Van 1 april tot 1 november:

woensdag t/m vrijdag
van 13.00-17.00 uur
zaterdag van 11.00-17.00 uur

Openingstijden
Van 1 november tot 1 april:

woensdag
van 13.00-17.00 uur
Lid worden? Klik hier!
Websitevragen? website@hkko.nl